Make your own free website on Tripod.com

Psychotherapie - Nagy (1920- ) - pagina


terug naar
Het Gekwetste Kind

Home Mandala Lier

Assagioli
Bandler&Grindler
Berne
Bettelheim
Bradshaw
Erickson
Freud S. en A.
Jung
Lowen
Miller
Boszormenyi-Nagy
Perls
Rogers
Watzlawick
Wilber

Workshop: Thuiskomen bij jezelf

Hoe ziet Nagy Het Gekwetste Kind?

Nagy beschrijft de sociale structuur van het gezin, de loyaliteiten en het volste recht.

Een gezin is een sociale structuur die door zijn eigen wetten wordt geregeerd.

De belangrijkste wetten van gezinsstructuren zijn:
(1) het hele systeem doet iedereen zich op zodanige wijze manifesteren dat het gezin alleen te definiŽren is aan de hand van de relatie tussen de leden, niet aan de hand van de som van de delen.
(2) Het hele systeem werkt volgens een bepaald evenwichtsprincipe, zodat wanneer ťťn lid van het gezin het evenwicht verstoort, een ander lid dat compenseren zal. Zo kan bijvoorbeeld een drankzuchtige, onverantwoordelijke vader tegenwicht krijgen van een zich geheel van drankgebruik onthoudende, onverantwoordelijke moeder; een onbeheerst driftig hysterische vrouw heeft misschien als tegenwicht een gelijkmatig gestemde, zachtmoedige, op bedeesde toon sprekende echtgenoot.
(3) Het hele systeem wordt beheerst door regels. Bij gezonde gezinnen zijn die regels bespreekbaar en staan open voor discussie; bij ongezonde zijn die regels star en valt er niet aan te tornen.
(4) De leden van het systeem spelen rollen om de behoeften van het systeem in evenwicht te houden. In gezonde gezinssystemen zijn die rollen flexibel en verwisselbaar; binnen ongezonde zijn de rollen star en liggen ze vast.

Het gezinssysteem bestaat ook uit onderdelen, waarvan de voornaamste het huwelijk is. Wanneer het huwelijk op het punt van intimiteit te kort schiet, neemt het binnen het gezin geldende principe van evenwicht en complementering de zaak over. Voor een evenwichtig gezin moet het huwelijk gezond zijn. Ontbreekt het evenwicht, dan zal de dynamische energie binnen het systeem de kinderen ertoe drijven om dat evenwicht te herstellen. Als pa niet erg over ma te spreken is, kan hij zich voor bevrediging van zijn emotionele behoeften tot zijn dochter wenden. Zo kan een dochter haar vaders kleine pop of prinsesje worden. Een jongen kan zijn moeders manneke, of zelfs DE man in haar leven worden, in plaats van zijn vader. Er zijn vele, niet door sekse bepaalde variaties. Een meisje kan in plaats van vader de zorg voor moeder op zich nemen, een jongen kan in emotioneel opzicht de rol van vaders vrouw vervullen. In alle gevallen wordt een verticale gekruiste binding tussen beide generaties tot stand gebracht. De kinderen zijn er om zich om het huwelijk van hun ouders te bekommeren en worden gebruikt om de eenzaamheid van hun ouders op te lossen.

Loyaliteit

Loyaliteit tussen ouders en kinderen:

Het gezamenlijk hebben van loyaliteitswortels en van het door de vorige generaties opgebouwde erfgoed vormt een onvervangbare band tussen mensen.
Deze band is niet alleen bestand tegen fysieke en geografische spreiding, maar is tevens bepalend voor de mate waarin nakomelingen zich vrij kunnen voelen om vanuit de oorspronkelijke bronnen van vertrouwen andere relaties aan te gaan die buiten de sfeer liggen van de gezinnen van herkomst.
Mensen blijven loyaal aan het oorspronkelijke gezin, ook lang nadat ze, ogenschijnlijk door eigen keuze of door noodzaak, alle banden daarmee verbroken hebben.
De primaire loyaliteitsband tussen ouder en kind, het beschikbaar zijn en het in staat zijn om te kunnen geven, zijn voor ieder van invloed op de houding die ingenomen zal worden ten opzichte van de wereld buiten het gezin van herkomst.
De loyale gebondenheid aan de oorsprong zet vaak onzichtbare krachten in werking. In relaties die met anderen worden aangegaan, is men zich vaak niet bewust dat men in de keuzen hiervan en in de beslissingen die worden genomen, loyaal blijft aan zijn oorsprong. Loyaliteit is daarom een fundamentele kracht bij de vorming van het individu.
In dit concept van het erkennen en herkennen van loyaliteitsbanden is het volwassen individu een persoon die autonoom is geworden, juist door zich rekenschap te geven van het bestaan van loyaliteitsbanden en die dit besef daadwerkelijk in zijn levensontwerp heeft geÔntegreerd.

Verticale tegenover horizontale loyaliteit:

Tussen de elkaar steeds opvolgende generaties zijn verticale loyaliteitsbanden ingebed: de asymmetrische, onomkeerbare relatie tussen ouder en kind.
Relaties, waarbij de betrokkenen op voet van gelijkheid staan, waarbij wederzijdse verplichtingen en rechten ontstaan, vormen dan de horizontale loyaliteiten. Deze loyaliteiten missen het onomkeerbare karakter van de ouder-kind relatie.

Bewegende balans:

In de levensloop van de mens zullen de verticale en horizontale loyaliteitslijnen elkaar telkens snijden.
Daarin komen het vermogen om oude en nieuwe loyaliteitsbanden in balans te brengen en de mogelijkheid tot vrijheid voor nieuwe betrokkenheid en ontwikkeling. Juist in de volgende overgangsfasen moeten nieuwe evenwichten gevonden worden:

geboorte - groei volwassenheid - relaties - huwelijk - ouderschap - grootouderschap - het verlies van ouders

De nieuwe relaties die men kiest op basis van zijn oorspronkelijke loyaliteiten brengen ook nieuwe verwachtingen en verplichtingen.
Beide partners hebben te maken met hun verticale loyaliteiten. Inherent aan het leven zelf is het feit dat verticale en horizontale loyaliteiten met elkaar geconfronteerd worden en conflicten oproepen.
Dat is de realiteit van het leven.
Het zijn gewone menselijke, acceptabele fenomenen. Binnen zijn eigen te vormen volwassen voorwaarden zal men een evenwicht moeten vinden om openlijk loyaal te kunnen zijn; de mogelijkheid daartoe zal steeds onderzocht moeten worden.
Verticale loyaliteitsbanden zijn, hoewel ze dikwijls ontkend of geminimaliseerd worden, diep geworteld en hebben de kleur van bloed.
Door verbreking, vermijding, ontkenning of beschadiging van deze loyaliteitsbanden zullen nieuw te vormen relaties vaak ernstig te lijden hebben.
De vitale bronnen leveren dan te weinig zuurstof.
Wanneer men verticale en horizontale loyaliteiten voorstelt als een ladder, dan lijkt het alsof de sport van de ladder geen houvast meer biedt en telkens afbreekt op hetzelfde punt, het verbindingspunt. Iedere relatie kan immers worden beŽndigd, behalve de relatie tussen ouders en kinderen.


Loyaliteitsconflicten:


Loyaliteitsconflicten worden onleefbaar wanneer de intensiteit en de spanning van het niet openlijk loyaal kunnen zijn naar de verticale loyaliteit toenemen.
Horizontale en verticale lijnen kunnen elkaar zo diep treffen dat een adem- en levenbenemende situatie kan ontstaan.
Loyaliteitsconflicten zijn in ieders leven voelbaar en hieraan inherent. Iedere belangrijke levenskeuze impliceert een verschuiving binnen het loyaliteitssysteem.
Autonomie en vrijheid willen hier zeggen dat men een weg heeft ontdekt om een evenwicht te vinden binnen zijn eigen volwassen voorwaarden. Dit evenwicht is te zien als een aan beweging onderhevige balans.

Onzichtbare loyaliteiten:

Wanneer de intensiteit en de spanning van het niet openlijk loyaal kunnen zijn naar de oorsprong toenemen, worden de loyaliteiten meer of minder onzichtbaar omdat men ze moet ontkennen. Deze onzichtbare loyaliteiten zijn beklemmend en beÔnvloeden de gekozen relatie. Zij verhinderen en stremmen wederkerigheid. Dit maakt per se onvrij, zelfs zo sterk dat ze op een ketting lijken waaraan men geklonken is.
De onzichtbare loyaliteit ten opzichte van ouders of vorige generaties werkt door in de gedragingen tegenover derden (gekozen relaties) die met de oorzaak ervan niets te maken hebben.
De verborgen loyaliteitsbetrekkingen verwijzen naar de balansen van verworven verdiensten, verplichtingen en betrouwbaarheid van generaties en komen onbewust tot uiting.

Volwassenheid en loyaliteit

Groei of volwassenwording van welk lid van het gezin ook, impliceert verschuivingen en veranderingen in de loyaliteitshuishoudingen.
De krachten van het loyaliteitssysteem blijven meestal verborgen, maar de effecten kunnen te voorschijn komen bij het intreden van een nieuwe fase, bijvoorbeeld wanneer iemand het gezin verlaat.
Het loslaten van de exclusiviteit van het gezin van herkomst en het zich wijden aan vrienden, relaties en huwelijken, vereisen het basisvertrouwen van waaruit de nieuwe rechten, verwachtingen en verplichtingen vorm kunnen aannemen.
In sommige gezinnen is iedere beweging naar autonomie van het kind een deloyaliteit.
Het thuisblijven wordt dan openlijk afgekeurd maar bedekt gewaardeerd als bewijs van loyaal zijn aan het gezin van oorsprong.
Veel zelfstandig levende volwassenen functioneren nog als intensief met hun ouders verbonden kinderen.
Geen verbintenissen aangaan, bijvoorbeeld niet trouwen, kan voortkomen uit een volledig beschikbaar zijn en blijven voor ouders (overloyaal).

Delinquentie

Een delinquent kind lijkt een breuk in het gezin te veroorzaken maar blijkt dikwijls juist op een bijzondere manier loyaal te zijn.
In zijn delinquentie beschermt het kind zijn ouders tegen de pijn van hun verstoorde huwelijksrelatie en vult daarmee de mogelijke leegte van de relatie op.
Wanneer het gezin niet bij de behandeling betrokken wordt, zal de taak van de hulpverlener om het kind te begeleiden, zijn loyaliteit te beschermen en recht te doen vaak belemmerd worden. Als gevolg daarvan maakt het kind vaak een ander tot zondebok en slachtoffer.
Het raakt zijn opgekropte woede kwijt tegen de buitenwereld en zuivert daarmee het beeld van zijn ouders.
Dit werkt als een communicerend vat, want als men zich tegen de buitenwereld afzet en daarmee de wereld omlaagdrukt,'stijgen' de ouders.

Incest en loyaliteit

Het vertrouwen van een kind, zijn loyaliteit en zijn behoefte om de ouders te behagen, kunnen makkelijk geŽxploiteerd worden.
Het kind wil loyaal blijven, terwijl het uitgebuit en misbruikt wordt.
De reserves aan vertrouwen - in ieder mens aanwezig door de assymetrie bij de geboorte - worden daardoor voortdurend uitgehold. Wanneer er sprake is van incest, is de levensgeschiedenis vaak omgeven door geheimen en schaamte.
Soms fungeert het kind zelfs als een ouder van de ouders: parentificatie. Zo zal het ook de emotionele en fysieke noden van de ouders proberen op te vangen.
Als men cliŽnten in incest-situaties wil helpen, is het van het grootste belang de loyaliteiten te respecteren. Een cliŽnt zal eerder de behandeling afbreken dan zijn fundamentele loyaliteiten te verraden. De erkenning van de hieraan ten grondslag liggende diepe bezorgdheid voor de familieleden zal dan de vrijheid geven om te kunnen praten.
Men moet de relationele basis binnen de loyaliteitshuishouding in beschouwing blijven nemen, en de ouder de verantwoordelijkheid, die hij als volwassene draagt, laten behouden.
Vaak blijkt dat de ouders zelf emotioneel verwaarloosd waren als kind en in veel gevallen fysiek of seksueel mishandeld werden.
Wanneer ook deze zijde belicht wordt, doet dat niets af aan de ouderlijke verantwoordelijkheden, maar worden de ouders niet buiten spel gezet en wordt het kind niet aangezet tot verraad aan zijn fundamentele loyaliteiten.

Het grootboek en de roulerende rekening:

Het pasgeboren kind krijgt een eigen plaats in het grootboek van verdiensten en verplichtingen, de balans van rechtvaardigheid door de generaties heen.
Iedere generatie geeft, op wat voor wijze dan ook, aan de volgende generatie door wat van de vorige werd ontvangen. Dit proces omvat dus altijd drie generaties. Wat uit balans is geraakt in ťťn generatie, hoopt en verwacht men in de volgende weer in evenwicht te brengen door het zelf als ouder beter te doen.
Wanneer de grootouders en de ouders nog rekeningen met elkaar te vereffenen hebben, zal ook het kind daarin betrokken worden.
Inherent aan het leven is dat er altijd rekeningen blijven openstaan.
Wanneer er sprake is van een ernstige stagnatie in een verticale lijn, een rekening die gepresenteerd wordt, dan moet bijvoorbeeld een kind deze rekening betalen: 'Kind van de rekening'.

Huwelijk, partnerschap en loyaliteit:

Conflicten en problemen binnen relaties kunnen vaak gaan om verborgen loyaliteiten naar de ouders. Ten einde huwelijksproblemen te kunnen begrijpen is het van wezenlijk belang erachter te komen hoe de loyaliteitshuishouding is opgebouwd.
Het huwelijk leidt vaak tot een confrontatie tussen de oorsprongsloyaliteiten. Zijn hierin onevenwichtigheden, dan vormen deze de bepalende factoren voor verstoorde balansen in de huwelijksrelatie.
Het huwelijk heeft de meeste kans tot wederkerigheid en rechtvaardigheid in de balans van geven en nemen als de oorspronkelijke loyaliteitssystemen van beide partners gerespecteerd en erkend worden en beiden het vermogen bezitten hierin hulp te bieden aan elkaar.

Opeenvolgende generaties:

Ieder individu is geboren in een samenstel van vroegere en huidige relaties, die de aard van de toekomstige relaties vormen. Het al of niet krijgen van nakomelingen is daar onlosmakelijk mee verbonden. Het vraagstuk van en de strijd om die keuze, waarin partners soms jarenlang gevangen zitten, kan een gevolg zijn van loyaliteitsconflicten.
Het kan ogenschijnlijk lijken op een machtsconflict, maar vanuit het driegeneratie-perspectief kan het vaak herleid worden tot de doorgaande lijnen tussen grootouders, ouders en kinderen.

Echtscheiding en loyaliteit van betrokken kinderen:

De kinderen die gedwongen worden om te kiezen tussen hun ouders, komen in een onmogelijke, gevaarlijke positie.
Een kind wil en kan niet kiezen.
Kinderen mogen wel gehoord worden over hun mening, maar een kind mag nooit beladen worden met de ondragelijke last om de hoofdverantwoordelijke te zijn die de beslissing moet nemen bij welke ouder het zal gaan leven.
Bovendien behoren de vragen aan het kind zo geformuleerd te worden dat men het kind niet in een deloyale positie van de ene ouder naar de andere brengt.

Gespleten loyaliteit:

Een kind raakt betrokken bij een gespleten primaire loyaliteit wanneer ouders aan het kind eisen stellen die in conflict met elkaar zijn, op een dusdanige manier dat het kind alleen loyaal kan zijn aan ťťn ouder ten koste van zijn loyaliteit naar de andere ouder.
In tegenstelling tot een loyaliteitsconflict waarbij het gaat om een breuk tussen de verticale loyaliteit en de horizontale loyaliteit, betekent een gespleten primaire loyaliteit een ernstige scheur in de zijns-loyaliteit tussen twee ouders en hun kind.

Het erven van een toekomst:

De verworvenheden, baten en lasten uit het verleden van voorouders en ouders vormen tezamen het erfgoed. In onze wortels zijn bepalende feiten aanwezig die door de generaties aan ieder worden doorgegeven.
Deze feiten kunnen van velerlei aard zijn.
Sommige existenciŽle feiten staan vast: ieder die geboren is, is van vrouwelijk of van het mannelijk geslacht.
Andere invloeden worden erfelijk doorgegeven, zoals huidskleur, ras en aanleg. Men is niet vrij ten aanzien van de keuze ervan.
BeÔnvloeding vanuit vorige generaties en ouders gaat ook uit van levensfeiten en gebeurtenissen zoals overlijden en geboorte; zo laten ook scheiding, adoptie en het doorgemaakt hebben van onderdrukking en oorlogen hun indrukken na op de komende generaties.
De wijze waarop ieder individu al deze feiten, verworvenheden en lasten voor zich- of haarzelf in het levensplan integreert, en daarmee een schakel vormt naar de komende generaties, is zijn of haar legaat (legacy).
Binnen dit individuele legaat heeft men reeds te maken met twee stromen van invloeden vanuit de generaties, namelijk van moeders - en van vaderszijde. Het is een hele puzzel om uit de beide families de werkzame krachten te zeven en te transformeren naar de toekomst.
Een mens kan zich moeilijk verzetten tegen ťťn kant van zijn overgeŽrfde krachten en lasten van zijn oorsprong. Wanneer men een deel van zijn oorsprong negeert of ontkent maakt dat onvrij en werpt dat een last op voor de toekomst en mogelijk ook voor de komende generaties.
Als men zijn wortels erkent, de waarde ervan opneemt en in zijn leven inbouwt, verwerft men hiermee een recht op vrij worden en draagt men bij aan de toekomst.
De bewerking en de ervaring van het legaat leveren een specifieke bijdrage voor de individuele vrijheid en scheppen tegelijk vitale bronnen naar de samenleving toe.
Hierdoor verwerft men het volste recht om dit door te geven naar de toekomst.

Het volste recht

Vertrouwen en betrouwbaarheid
Vanuit het beginsel van rechtvaardigheid heeft Nagy de begrippen betrouwbaarheid en verdiend vertrouwen ontwikkeld, die nu de hoekstenen vormen voor de contextuele therapie.
Relaties zijn kansen geven om te geven, niet alleen om te ontvangen. Het in acht nemen van elkaars belangen en het daardoor scheppen van betrouwbare relaties is van fundamentele betekenis.
Wanneer men zijn eigen belangen in het oog houdt en tegelijkertijd oog heeft voor de belangen van de ander, kan er een balans ontstaan die wederzijds fair is. Wanneer men dus zowel rekening houdt met zichzelf als met de ander en daardoor zorg heeft voor een evenwicht in de wederzijdse belangen, kan men aanspraak maken op verdienste. Van daaruit kan men een recht ontwikkelen op erkenning van de ander.
Het feit dat relaties mogelijkheden zijn om vertrouwen te verdienen en te geven met het daaruit voorvloeiende gerechtigd zijn om aanspraak te maken op de zorg van de ander, heft de tegenstelling op tussen het zoeken van winst voor jezelf en het rekening houden met andermans belang.
Het proces van het verwerven van recht slaat een brug tussen op zichzelf gericht egoÔsme en op de ander gericht altruÔsme. Het gerechtigd zijn door verdienste en dus gerechtigd zijn om aanspraak te maken op de zorg van de ander vat Nagy samen onder het Engelse woord entitlement.

Horizontale relaties en verworven recht.
Iedere relatie heeft op zijn minst twee kanten en iedere relatie heeft haar eigen voorwaarden voor belangen en rechten.
Belangenconflicten zijn in gezinnen dus onvermijdelijk. De rechtvaardigheid in de balans van geven en nemen is in symmmetrische, horizontale relaties pas te beoordelen over een langere tijdsduur en kan nooit van moment tot moment gewogen worden, omdat er dan altijd sprake is van voor- en nadeel uitgebuit door de partner, desondanks kan een relatie tussen partners betrouwbaar zijn als er over een langere tijd gemeten sprake is van wederzijdse verdienste in de vorm van het tonen van zorg ťn het reageren op die zorg.
De criteria waaraan men kan afmeten of een balans tussen partners fair is, zijn dan wederzijdse betrokkenheid en billijkheid in geven en nemen.

Verticale relaties en natuurrecht of inherent recht.
Van ouders van kleine kinderen wordt voortdurend zorg gevraagd, het kind heeft daar zelfs recht op, het zou immers zonder zorg niet kunnen overleven en wij spreken dan ook van het natuurrecht of inherent recht van het kleine kind, van wie nog niets terug verwacht kan worden.
Toch zijn er ouders die zelf zo beschadigd zijn in hun jeugd, dat zij niet kunnen beantwoorden aan het beroep dat door het kind op hen gedaan wordt.

Onrechtvaardigheid en het gerechtigd zijn tot destructie.
Onrechtvaardige levensomstandigheden maken iemand gerechtigd om aanspraak te maken zonder dat men er zelf verdienste tegenover hoeft te stellen. In die zin is het te vergelijken met het natuurrecht van de pasgeborene die ook aanspraak mag maken zonder terug te geven.
Dit is dus in tegenstelling tot de gewone gang van zaken in het leven, waarbij de gerechtigde aanspraak parallel loopt met het door verdienste verworven recht.
Naarmate het levenslot ons gunstig is geweest, moeten wij dus te meer onze gerechtigde aanspraak verdienen. Dit klinkt paradoxaal omdat het in het leven er vaak naar uitziet dat men recht kan ontlenen aan de machtige positie die men bekleedt, bijvoorbeeld als ouders ten opzichte van kinderen of als werkgever ten opzichte van werknemers.
Als wij voldoende vertrouwen en rechtvaardigheid hebben ervaren, kunnen wij wegen vinden om met de onrechtvaardigheden die in ieders leven voorkomen om te gaan.
Onrechtvaardigheid die men in de loop van het leven te incasseren krijgt, weegt zwaarder naarmate het beleven van onrecht gekoppeld is aan gebrek aan vertrouwen waaronder men als kind geleden heeft.
Het natuurrecht van de pasgeborene wordt groter als de ouders niet goed voor hem of haar zorgen. Ouders die zelf ernstig hebben geleden onder onrecht, verwachten soms een onvervulbare mate van betrouwbaarheid van hun kinderen. Zij vragen zoveel dat het kind wel moet falen. Op deze wijze vormen de kinderen opnieuw het bewijs voor de ouders dat het leven altijd onbetrouwbaar blijft.
Door het kind buiten proportie verantwoordelijk te maken en het geen erkenning te geven voor het vertrouwen dat het geeft, maar het integendeel een verwijt te maken over zijn falen, kunnen ouders het kind belasten met een niet aflatend gevoel van in de schuld te staan.
Hoewel het kind aanspraak kan maken op verdiend vertrouwen, krijgt het daar geen bewijzen van en dus geen besef van gerechtigd te zijn. In dit proces verliest het kind het vertrouwen in de wereld en ontwikkelt een recht, namelijk het recht om destructief wraak te nemen. Het heeft immers ervaren dat het niets oplevert om vertrouwen te geven en zelf betrouwbaar te zijn.

De betekenis van het mobiliseren van vertrouwen in de therapie.
Het bouwen van vertrouwen is zowel de ideologische fundering als het voornaamste gereedschap in de therapie. Het is het proces waarbij ook de rudimenten van vertrouwen tussen gezinsleden of anderszins belangrijke relaties naar voren worden gehaald en geactiveerd. Is het mogelijk dat iemand nog bevrijd kan worden uit de cirkelgang van het gerechtigd zijn tot destructie en het daardoor weer oproepen van onrecht voor zichzelf en anderen?
Aan de basis voor de behoefte tot destructie ligt het nooit begrip ondervonden hebben voor de aangedane onrechtvaardigheid en het geschonden vertrouwen. (van den Eerenbeemt en van Heusden , p 29 - 42, 47 -49, 53 -55, 59, 61).


Ga naar top
Home Mandala Lier
Feedback
E-mail
{stat}
laatste bijwerking zondag 9 juli 2000.